Stari zavet
A Filopator (Ptolomej IV, car Egipatski), doznavši od onih koji se vratiše (iz Palestine), oduzimanje od Antioha (III Velikog, cara Sirijskog) onih mesta kojima sam vladaše, naredi (pokret) svima svojim snagama pešadijskim i konjičkim i, uzevši sa sobom i sestru Arsinoju, krete; i stiže (u Palestinu) do mesta kod Rafije, gde beše utaboren Antioh s njegovima.
Ο δὲ Φιλοπάτωρ μαθὼν παρὰ τῶν ἀνακομισθέντων τὴν γενομένην τῶν ὑπ' αὐτοῦ κρατουμένων τόπων ἀφαίρεσιν ὑπὸ Ἀντιόχου παραγγείλας ταῖς πάσαις δυνάμεσι πεζικαῖς τε καὶ ἱππικαῖς αὐτοῦ καὶ τὴν ἀδελφὴν Ἀρσινόην συμπαραλαβών, ἐξώρμησε μέχρι τῶν κατὰ Ραφίαν τόπων, ὅπου παρεμβεβλήκεισαν οἱ περὶ Ἀντίοχον.
A neki Teodot (iz vojske Antiohove), namislivši da izvrši smšljenu zaveru, uze najbolje oružnike Ptolomejce, koji mu od ranije behu pod vlašću, i otide noću do Ptolomejovog šatora da ga sam ubije i time završi rat.
Θεόδοτος δέ τις ἐκπληρῶσαι τὴν ἐπιβουλὴν διανοηθείς, παραλαβὼν τῶν προϋποτεταγμένων αὐτῷ ὅπλων Πτολεμαϊκῶν τὰ κράτιστα, διεκομίσθη νύκτωρ ἐπὶ τὴν τοῦ Πτολεμαίου σκηνὴν ὡς μόνος κτεῖναι αὐτὸν καὶ ἐν τούτῳ διαλῦσαι τὸν πόλεμον.
No ovoga (Ptolomeja) odvede (iz šatora) Dositej, zvani Drimilov - rodom Judejac, koji je potom promenio (preverio) Zakon i otuđio se od otačkih predanja (δογμάτων) - a nekog drugog neznatnog stavi da leži u šatoru, koji i primi na se kaznu onoga.
τοῦτον δὲ διαγαγὼν Δοσίθεος ὁ Δριμύλου λεγόμενος, τὸ γένος Ἰουδαῖος, ὕστερον δὲ μεταβαλὼν τὰ νόμιμα καὶ τῶν πατρίων δογμάτων ἀπηλλοτριωμένος, ἄσημόν τινα κατέκλινεν ἐν τῇ σκηνῇ, ὃν συνέβη κομίσασθαι τὴν ἐκείνου κόλασιν.
A kada nasta velika bitka i stvari naginjahu većma Antiohu, Arsinoja dugo trčaše tamo-amo moleći vojsku, sa raspletenim kosama i preklinjanjima i suzama, da hrabro pomognu sebi i deci i ženama, obećavajući da će, ako pobede, svakome dati po dve mine zlata.
γενομένης δὲ καρτερᾶς μάχης καὶ τῶν πραγμάτων μᾶλλον ἐρρωμένων τῷ Ἀντιόχῳ, ἱκανῶς ἡ Ἀρσινόη ἐπιπορευσαμένη τὰς δυνάμεις παρεκάλει, μετὰ οἴκτου καὶ δακρύων τοὺς πλοκάμους λελυμένη, βοηθεῖν ἑαυτοῖς τε καὶ τοῖς τέκνοις καὶ γυναιξὶ θαρραλέως, ἐπαγγελλομένη δώσειν νικήσασιν ἑκάστῳ δύο μνᾶς χρυσίου.
I tako se dogodi da protivnici biše u sukobima pogubljeni, a mnogi biše uhvaćeni i zarobljeni.
καὶ οὕτω συνέβη τοὺς ἀντιπάλους ἐν χειρονομίαις διαφθαρῆναι, πολλοὺς δὲ καὶ δορυαλώτους συλληφθῆναι.
Pobedivši pak (neprijatelja) u napadu, odluči (Filopator) da poseti okolne gradove i okuraži ih.
κατακρατήσας δὲ τῆς ἐπιβουλῆς ἔκρινε τὰς πλησίον πόλεις ἐπελθὼν παρακαλέσαι.
I učinivši to, i podelivši hramovima darove, svoje potčinjene oraspoloži.
ποιήσας δὲ τοῦτο καὶ τοῖς τεμένεσι δωρεὰς ἀπονείμας, εὐθαρσεῖς τοὺς ὑποτεταγμένους κατέστησε.
A kada Judejci poslaše od gerusije (saveta staraca) i starešina one koji će ga pozdraviti i dati mu darove dobrodošlice i čestitati mu na događajima (pobede), desi se da ovaj većma bi gotov da sam brzo dođe do njih.
Τῶν δὲ Ἰουδαίων διαπεμψαμένων πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γερουσίας καὶ τῶν πρεσβυτέρων τοὺς ἀσπασομένους αὐτὸν καὶ ξένια κομιοῦντας καὶ ἐπὶ τοῖς συμβεβηκόσι συγχαρησομένους, συνέβη μᾶλλον αὐτὸν προθυμηθῆναι ὡς τάχιστα πρὸς αὐτοὺς παραγενέσθαι.
Kada pak dođe u Jerusalim i prinese žrtvu Bogu Prevelikom (τφ Μεγίστω) i zahvali Mu, i ostalo učinivši što priliči mestu (bogoslužbenom); i upravo došavši u mesto i zapanjen budući važnošću (σπουδαιότηp marljivošću) i lepotom,
διακομισθεὶς δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ θύσας τῷ μεγίστῳ Θεῷ καὶ χάριτας ἀποδιδοὺς καὶ τῶν ἑξῆς τι τῷ τόπῳ ποιήσας καὶ δὴ παραγενόμενος εἰς τὸν τόπον καὶ τῇ σπουδαιότητι καὶ εὐπρεπείᾳ καταπλαγείς,
Zadivi se i lepom poretku u Svetilištu, pa mu dođe na um i zahtede da uđe u Hram.
θαυμάσας δὲ καὶ τὴν τοῦ ἱεροῦ εὐταξίαν, ἐνεθυμήθη βουλεύσασθαι εἰσελθεῖν εἰς τὸν ναόν.
A kada mu ovi rekoše da tako nešto nije dozvoljeno (Zakonom), jer nikome iz (judejskog) naroda nije dozvoljen ulazak, ni svima sveštenicima, nego samo prvome ispred svih – Prvosvešteniku, i njemu samo jednom godišnje, on (Filopator) nikako ne htede pristati.
τῶν δὲ εἰπόντων μὴ καθήκειν γίνεσθαι τοῦτο, διὰ τὸ μηδὲ τοῖς ἐκ τοῦ ἔθνους ἐξεῖναι εἰσιέναι, μηδὲ πᾶσι τοῖς ἱερεῦσιν, ἀλλ' ἢ μόνῳ τῷ προηγουμένῳ πάντων ἀρχιερεῖ, καὶ τούτῳ ἅπαξ κατ' ἐνιαυτόν, οὐδαμῶς ἠβούλετο πείθεσθαι.
A kad i Zakon (o tome) bi pročitan, on nikako ne odustajaše ističući da njemu treba ući, govoreći: "Ako se oni i lišavaju te časti, ja ne bih trebao."
τοῦ τε νόμου παραναγνωσθέντος, οὐδαμῶς ἀπέλιπε προφερόμενος ἑαυτὸν δεῖν εἰσελθεῖν λέγων· καὶ εἰ ἐκεῖνοι ἐστέρηνται ταύτης τῆς τιμῆς, ἐμὲ οὐ δεῖ.
I pitaše iz kog razloga, kad on ulažaše u svaki (drugi) hram, niko ga od prisutnih ne sprečavaše.
καὶ ἐπυνθάνετο διὰ τίνα αἰτίαν εἰσερχόμενον αὐτὸν εἰς πᾶν τέμενος οὐθεὶς ἐκώλυσε τῶν παρόντων.
A neki (Judej) nerazmišljeno reče da je bilo zlo (učinjeno) to čime se (on) hvali.
καί τις ἀπρονοήτως ἔφη κακῶς αὐτὸ τοῦτο τερατεύεσθαι.
A on reče: "Pošto se ovo (ulaz u Svetilište) desilo iz nekog razloga, zar ne treba svakako ući (u sami Hram), hteli to oni ili ne?"
γενομένου δέ, φησι, τούτου διά τινα αἰτίαν, οὐχὶ πάντως εἰσελεύσεσθαι καὶ θελόντων αὐτῶν καὶ μή;
A kada sveštenici u svim odeždama padoše ispred (Hrama) i moliše Prevelikoga Boga da pomogne u sadašnjoj nevolji i da nasrtaj zlo nametanoga promeni, i vapajima sa suzama ispuniše Svetilište,
τῶν δὲ ἱερέων ἐν ταῖς ἁγίαις ἐσθήσεσι προπεσόντων καὶ δεομένων τοῦ μεγίστου Θεοῦ βοηθεῖν τῇ ἐνεστώσῃ ἀνάγκῃ καὶ τὴν ὁρμὴν τοῦ κακῶς ἐπιβαλλομένου μεταθεῖναι κραυγῆς τε μετὰ δακρύων τὸ ἱερὸν ἐμπλησάντων,
Oni preostali u Gradu uplašivši se iskočiše (napolje) smatrajući da se zbiva nešto neizvesno (άδηλον).
οἱ κατὰ τὴν πόλιν ἀπολιπόμενοι ταραχθέντες ἐξεπήδησαν, ἄδηλον τιθέμενοι τὸ γινόμενον.
I zatvorene u odajama devojke zajedno sa majkama pojuriše napolje i, posuvši se po kosi pepelom, ispunjavahu trgove lelecima i kuknjavom.
αἵ τε κατάκλειστοι παρθένοι ἐν θαλάμοις σὺν ταῖς τεκούσαις ἐξώρμησαν καὶ σποδῷ καὶ κόνει τὰς κεφαλὰς πασάμεναι, γόων τε καὶ στεναγμῶν τὰς πλατείας ἐνεπίμπλων.
A i nedavno dovedene neveste, napustivši spremljene za bračni susret odaje i priličan im stid, neurednu trku kroz grad činjahu.
αἱ δὲ καὶ προσαρτίως ἐσταλμέναι τοὺς πρὸς ἀπάντησιν διατεταγμένους παστοὺς καὶ τὴν ἁρμόζουσαν αἰδὼ παραλείπουσαι, δρόμον ἄτακτον ἐν τῇ πόλει συνίσταντο.
A i novorođenu decu njihove majke i dojilje ostavljahu ovde i onde, neke po kućama a neke po ulicama, i ne vraćajući se okupljahu se u najuzvišenije Svetilište.
τὰ δὲ νεογνὰ τῶν τέκνων, αἵ τε πρὸς τούτοις μητέρες καὶ τιθηνοὶ παραλιποῦσαι ἄλλως καὶ ἄλλως, αἱ μὲν κατ' οἴκους, αἱ δὲ κατὰ τὰς ἀγυιάς, ἀνεπιστρέπτως εἰς τὸ πανυπέρτατον ἱερὸν ἠθροίζοντο.
A i molitva (Bogu) sabranih u Mesto bi raznovrsna, zbog onoga što ovaj bezbožno navaljivaše da učini.
ποικίλη δὲ ἦν τῶν εἰς τοῦτο συλλεγομένων ἡ δέησις ἐπὶ τοῖς ἀνοσίως ὑπ' ἐκείνου κατεγχειρουμένοις.
Uz ovo još, oni smeliji od građana nikako ne dopuštahu da se njegovo navaljivanje i smišljena namera ispuni.
σύν τε τούτοις οἱ τῶν πολιτῶν θρασυνθέντες οὐκ ἠνείχοντο τέλεον αὐτοῦ ἐπικειμένου καὶ τὸ τῆς προθέσεως αὐτοῦ ἐκπληροῦν διανοουμένου.
Oni povikaše da se posegne za oružjem i da hrabro skončaju za otački Zakon, pa stvoriše veliku uzbunu u mestu (svetom); i jedva behu odvraćeni od staraca i starešina, te i oni zauzeše isti stav molitve.
φωνήσαντες δὲ τὴν ὁρμὴν ἐπὶ τὰ ὅπλα ποιήσασθαι καὶ θαρραλέως ὑπὲρ τοῦ πατρῴου νόμου τελευτᾶν, ἱκανὴν ἐποίησαν ἐν τῷ τόπῳ τραχύτητα, μόλις δὲ ὑπό τε τῶν γεραιῶν καὶ τῶν πρεσβυτέρων ἀποτραπέντες ἐπὶ τὴν αὐτὴν τῆς δεήσεως ἔστησαν στάσιν.
A mnoštvo (naroda), baveći se kao i prethodno time, moljaše se.
καὶ τὸ μὲν πλῆθος ὡς ἔμπροσθεν ἐν τούτοις ἀνεστρέφετο δεόμενον.
Dok starešine (judejske) oko cara pokušavahu na mnogo načina da njegov gordi um odustane od zamišljene namere.
οἱ δὲ περὶ τὸν βασιλέα πρεσβύτεροι πολλαχῶς ἐπειρῶντο τὸν ἀγέρωχον αὐτοῦ νοῦν ἐξιστάνειν τῆς ἐντεθυμημένης βουλῆς.
Ali on, postavši još drskiji i odbacivši sve (molbe), već krete da pristupi, rešen da stavi kraj na ono što je ranije rekao.
θρασυνθεὶς δὲ καὶ πάντα παραπέμψας ἤδη καὶ πρόσβασιν ἐποιεῖτο, τέλος ἐπιθήσειν δοκῶν τῷ προειρημένῳ.
Videći to i oni oko njega, okrenuše se da sa našima prizivaju Onoga Koji ima svu moć (το παν κράτος έχοντα) da prisutne zaštiti i ne previdi ovo bezakono i osiono delo.
ταῦτα οὖν καὶ οἱ περὶ αὐτὸν ὄντες θεωροῦντες ἐτράπησαν εἰς τὸ σὺν τοῖς ἡμετέροις ἐπικαλεῖσθαι τὸν πᾶν κράτος ἔχοντα τοῖς παροῦσιν ἐπαμῦναι, μὴ παριδόντα τὴν ἄνομον καὶ ὑπερήφανον πρᾶξιν.
A od stalne i bolne vike masa, dizaše se neko neopisivo ječanje.
ἐκ δὲ τῆς πυκνοτάτης τε καὶ ἐμπόνου τῶν ὄχλων συναγομένης κραυγῆς ἀνείκαστός τις ἦν βοή·
Jer činjaše se da ne samo ljudi, nego i zidovi i sve tlo odjekivaše, jer zaista sve i sva tada pretpostavljaše smrt pre negoli oskvrnjenje mesta (svetog).
δοκεῖν γὰρ ἦν μὴ μόνον τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ τὰ τείχη καὶ τὸ πᾶν ἔδαφος ἠχεῖν, ἅτε δὴ τῶν πάντων τότε θάνατον ἀλλασσομένων ἀντὶ τῆς τοῦ τόπου βεβηλώσεως.