Stari zavet
Ako je, dakle, i žena i starica i sedmoro dece majka izdržala gledajući samrtne muke svoje dece, onda je opštepriznato da je pobožni razum samodržac nad strastima.
Εἰ δὲ τοίνυν καὶ γυνὴ καὶ γηραιὰ καὶ ἑπτὰ παίδων μήτηρ ὑπέμεινε τὰς μέχρι θανάτου βασάνους ὁρῶσα τῶν τέκνων, ὁμολογουμένως αὐτοκράτωρ ἐστὶ τῶν παθῶν ὁ εὐσεβὴς λογισμός.
Dokazao sam, dakle, da su ne samo ljudi nadvladavali strasti, nego da se i žena digla mišlju iznad (υπερεφρόνησεν) najvećih muka.
ἀπέδειξα οὖν ὅτι οὐ μόνον τῶν παθῶν ἄνδρες ἐπεκράτησαν, ἀλλὰ καὶ γυνὴ τῶν μεγίστων βασάνων ὑπερεφρόνησε.
I nisu tako oni lavovi oko Danila bili divlji, niti je (tako) bila raspaljena najvećim ognjem peć oko Misaila, kao što je ovu (majku) spalivala priroda detoljubiva, dok je gledala sedam sinova, tako raznovrsno mučene.
καὶ οὐχ οὕτως οἱ περὶ τὸν Δανιὴλ λέοντες ἦσαν ἄγριοι, οὐδὲ ἡ κατὰ τὸν Μισαὴλ ἐκφλεγομένη κάμινος λαβροτάτῳ πυρί, ὡς ἡ τῆς φιλοτεκνίας περιέκαιεν ἐκείνην φύσις, ὁρῶσαν αὐτῆς οὕτως ποικίλως τοὺς ἑπτὰ υἱοὺς βασανιζομένους.
No razumom pobožnosti pogasila je majka tolike i tako velike strasti.
ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τῆς εὐσεβείας κατέσβεσε τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα πάθη ἡ μήτηρ.
Jer zamislite i to: da je žena bila malodušna, pa budući majka, kukala bi nad njima i možda bi ovako govorila:
καὶ γὰρ τοῦτο ἐπιλογίσασθε, ὅτι εἰ δειλόψυχος ἦν ἡ γυνή, καίπερ μήτηρ οὖσα, ὠλοφύρετο ἂν ἐπ' αὐτοῖς καὶ ἴσως ἂν ταῦτα οὕτως εἶπεν·
"O crna ja i mnogostruko nesrećna, koja sam rodila sedmoro dece, eto, kao da ne bejah majka ni jednoga!
ὦ μελέα ἔγωγε καὶ πολλάκις τρισαθλία ἥτις ἑπτὰ παῖδας τεκοῦσα οὐδενὸς μήτηρ γεγένημαι.
O zaludnih sedam trudnoća, i neuspešnih sedam desetomesečja, i besplodnih dojenja, i nesrećnih sisanja!
ὦ μάταιοι ἑπτὰ κυοφορίαι, καὶ ἀνόνητοι ἑπτὰ δεκάμηνοι καὶ ἄκαρποι τιθηνίαι καὶ ταλαίπωροι γαλακτοτροφίαι.
Uzalud sam za vas, o deco, podvela mnoge porođajne bolove i teške brige odgajanja!
μάτην ἐφ' ὑμῖν, ὦ παῖδες, πολλὰς ὑπέμεινα ὠδῖνας καὶ χαλεπωτέρας φροντίδας ἀνατροφῆς.
O deco moja, jedni neženjeni i drugi uzaludno ženjeni! Neću videti dece vaše, niti ćy se pohvaliti da se nazovem baba!
ὦ τῶν ἐμῶν παίδων, οἱ μὲν ἄγαμοι, οἱ δὲ γήμαντες ἀνόνητοι· οὐκ ὄψομαι ὑμῶν τέκνα, οὐδὲ μάμμη κληθεῖσα μακαρισθήσομαι.
O ja mnogodetna i dobrodetna - žena udovica i jedina mnogoplačna!
ὦ ἡ πολύπαις καὶ καλλίπαις ἐγὼ γυνὴ χήρα καὶ μόνη πολύθρηνος·
I ako umrem, neću imati ni jednog sina da me sahrani!" - Ali, ova sveštena i bogopobožna majka nijednog (od sinova) nije oplakivala ovakvim plačem.
οὐδ' ἂν ἀποθάνω, θάψοντα τῶν υἱῶν ἕξω τινά. Ἀλλὰ τούτῳ τῷ θρήνῳ οὐδένα ὠλοφύρετο ἡ ἱερὰ καὶ θεοσεβὴς μήτηρ,
Niti, je nekoga od njih odvraćala da ne umre, niti ih je zažalila kada su umirali.
οὐδ' ἵνα μὴ ἀποθάνωσιν ἀπέτρεπεν αὐτῶν τινα οὐδ ὡς ἀποθνῃσκόντων ἐλυπήθη·
Nego kao imajući dijamantski um, i kao ponovo rađajući za besmrtnost broj sinova, većma ih je na smrt za pobožnost moleći podsticala.
ἀλλ' ὥσπερ ἀδαμάντινον ἔχουσα τὸν νοῦν καὶ εἰς ἀθανασίαν ἀνατίκτουσα τὸν τῶν υἱῶν ἀριθμόν, μᾶλλον ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἐπὶ τὸν θάνατον αὐτοὺς προετρέπετο ἱκετεύουσα.
O majko, radi pobožnosti, Božiji vojniče, starice i ženo! Zbog izdržljivosti, i tiranina si pobedila. I našla si se delima i rečima jača od muškaraca!
ὦ μῆτερ δι' εὐσέβειαν Θεοῦ στρατιῶτι, πρεσβῦτι, καὶ γύναι, διὰ καρτερίαν καὶ τύραννον ἐνίκησας καὶ ἔργοις δυνατωτέρα καὶ λόγοις εὑρέθης ἀνδρός.
Jer i kada si uhvaćena sa decom, stajala si gledajući Eleazara mučenog, i govorila si deci jevrejskim jezikom:
καὶ γὰρ ὅτε συνελήφθης μετὰ τῶν παίδων, εἱστήκεις τὸν Ἐλεάζαρον ὁρῶσα βασανιζόμενον καὶ ἔλεγες τοῖς παισὶν ἐν τῇ ἑβραΐδι φωνῇ.
"O deco (moja), plemenit je podvig na koji ste pozvani da budete svedoci nacije (υπέρ της διαμαρτυρίας του εθνονς). Podvizavajte se (borite se) s voljom za otački Zakon!
ὦ παῖδες, γενναῖος ὁ ἀγών, ἐφ' ὃν κληθέντες ὑπὲρ τῆς διαμαρτυρίας τοῦ ἔθνους, ἐναγωνίσασθε προθύμως ὑπὲρ τοῦ πατρίου νόμου.
Jep je stidno da ovaj starac podnosi bolove za pobožnost, a da se vi mladići uplašite od muka.
καὶ γὰρ αἰσχρὸν τὸν μὲν γέροντα τοῦτον ὑπομένειν τὰς διὰ τὴν εὐσέβειαν ἀλγηδόνας, ὑμᾶς δὲ τοὺς νεανίσκους καταπλαγῆναι τὰς βασάνους.
Setite se da ste radi Boga došli na svet i života okusili,
ἀναμνήσθητε ὅτι διὰ τὸν Θεὸν τοῦ κόσμου μετελάβετε, καὶ τοῦ βίου ἀπελαύσατε,
I zato treba svaki bol da podnesete radi Boga.
καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλετε πάντα πόνον ὑπομένειν διὰ τὸν Θεόν,
Radi Kojega i otac naš Avram hitaše da oca nacije (τον έθνοπάτορά), sina Isaka, žrtvuje; a Isak, gledajući očevu ruku sa mačem nadnetu nad njime, nije se uplašio!
δι' ὃν καὶ ὁ πατὴρ ἡμῶν Ἁβραὰμ ἔσπευδε τὸν ἐθνοπάτορα υἱὸν σφαγιάσαι Ἰσαάκ. καὶ τὴν πατρῴαν χεῖρα ξιφηφόρον καταφερομένην ἐπ' αὐτὸν ὁρῶν ὁ Ἰσαὰκ οὐκ ἔπτυξεν.
I Danilo pravednik, bačen među lavove; i Ananija, Azarija i Misail, bačeni u ognjenu peć, podnošahu to radi Boga.
καὶ Δανιὴλ ὁ δίκαιος εἰς λέοντας ἐβλήθη, καὶ Ἀνανίας καὶ Ἀζαρίας καὶ Μισαὴλ εἰς κάμινον πυρὸς ἀπεσφενδονήθησαν καὶ ὑπέμειναν διὰ τὸν Θεόν.
I vi, dakle, imajući istu veru u Boga, nemojte nevoljstvovati.
καὶ ἡμεῖς οὖν τὴν αὐτὴν πίστιν πρὸς τὸν Θεόν ἔχοντες μὴ χαλεπαίνητε.
Jep je nerazumno (άλόγιστον) da, znajući pobožnost, ne suprotstavite se bolovima."
ἀλόγιστον γὰρ εἰδότας εὐσέβειαν μὴ ἀνθίστασθαι τοῖς πόνοις.
Ovim rečina sedmomajka (ή έπταμήτωρ - sedmodeta majka), moleći svakog pojedinačno sina, uveri ga da umre pre negoli da prestupi zapovest Božiju.
Διὰ τούτων τῶν λόγων ἡ ἑπταμήτωρ ἕνα ἕκαστον τῶν υἱῶν παρακαλοῦσα, ἀποθανεῖν ἔπεισε μᾶλλον ἢ παραβῆναι τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ.
A još, (dodade), i to da znate: "Oni koji su umrli radi Boga - žive Bogu, kao Avram i Isak i Jakov i svi patrijarsi."
ἔτι δὲ καὶ ταῦτα εἰδότες ὅτι οἱ διὰ τὸν Θεὸν ἀποθανόντες ζῶσι τῷ Θεῷ, ὥσπερ Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ καὶ πάντες οἱ πατριάρχαι.